GALICIA TEN MÚSCULO EN IGUALDADE, PERO NON CAIAMOS NUN ESPELLISMO
María Dolores Fernández Galiño
Valedora do Pobo
Galicia sempre tivo músculo de igualdade. En épocas onde nos negaban os dereitos, Concepción Arenal, Rosalía de Castro ou Emilia Pardo Bazán reclamaron a educación, a voz ou o voto. A Constitución española de 1978 e o Estatuto de autonomía de 1981 abriron o camiño ao pleno recoñecemento deses dereitos. Desde entón, a Comunidade autónoma de Galicia avanzou moito na defensa e a promoción da igualdade de mulleres e homes, cunhas leis que foron pioneiras.
A Lei para a igualdade de mulleres e homes (2004), supuxo un cambio en relación con anteriores leis autonómicas de igualdade dada a súa vocación para crear dereitos coercibles máis aló de proclamas programáticas, e na súa concepción transversal, adiantouse en tres anos á lei estatal sobre igualdade de xénero (2007).
A Lei do traballo en igualdade das mulleres de Galicia (2007) presentaba a particularidade de ser totalmente nova pola súa temática centrada no ámbito do emprego e as condicións de traballo, e por iso tamén foi cualificada como lei pioneira.
A Lei sobre a violencia de xénero (2007) tamén foi pioneira pois, aínda que se aprobou case tres anos despois dá lei estatal de violencia de xénero (2004), a súa novidade radicaba no concepto amplo de violencia de xénero, que non só cualificaba como tal a sufrida no seo da parella ou expareja, e que se axusta moito mellor ao concepto ofrecido en instancias internacionais, e en particular ao Convenio de Istambul (2011).
As reformas da Lei sobre a violencia de xénero manteñen unha protección de vangarda. En 2016, incluíuse como violencia de xénero a trata de mulleres e nenas con fins de explotación sexual. En 2021, incluíronse a violencia vicaria e a dixital.
A máis recente Lei para a igualdade de mulleres e homes substituíu as leis de 2004 e de 2007 para seguir avanzando en medidas novas en materia de emprego e relacións laborais, maior atención ás mulleres en exercicio da prostitución, previsión dun estatuto das mulleres agrarias, paridade nas administracións autonómicas, espazos sen violencia ou bancos municipais de tempo.
Pero estes grandes avances a nivel normativo non poden descoñecer que a igualdade de xénero non se alcanzou aínda. Moito persoas, e en particular as novas xeracións, viven na idea de que a desigualdade é cousa do pasado. Tamén eu incorrín na miña mocidade nese espellismo de igualdade. Cando curse o bacharelato no instituto do meu pobo, O Carballiño en Ourense, alá a principios dos oitenta, aínda no programa de estudos estaba a materia optativa de fogar, á que, por certo, non opte, preferín a de electricidade. Pero eramos unha clase mixta, con mozos e mozas. Cando me decidín a estudar Dereito na Universidade de Santiago, única entón existente, o panorama reproduciuse. Aprendín, ademais, que a Constitución de 1978 impoñía a igualdade e prohibía a discriminación.
Ese espellismo de igualdade en que vivía pronto se foi esfumando cando empecei a exercer a miña profesión como xuíza en órganos con competencias laborais e penais. Puiden coñecer de asuntos onde a traballadora era despedida polo seu embarazo, ou por exercitar dereitos de conciliación, ou de asuntos de seguridade social onde se prexudicaba ás persoas traballadoras a tempo parcial, maiormente mulleres. Tamén, xa no ámbito penal, de asuntos de asasinatos de mulleres polo feito de ser muller, de agresións sexuais ou de acoso sexual.
Agora xa non existe a materia de fogar, pero aínda os estereotipos encamíñannos aos labores de coidado, e isto inflúe cando non nos contratan ou despídennos polo embarazo ou polo exercicio de dereitos de conciliación.Os feitos confirman que non parece nin de lonxe que esteamos ao final da violencia de xénero ou da violencia sexual.
Por todo iso, non podemos caer nun espellismo de igualdade. Os estereotipos que conforman o patriarcado seguen aí, aínda que cambien as leis e agora proclámese a igualdade. Unhas leis ás que damos a benvida e que en Galicia son pioneiras, debemos estar orgullosos como galegas e galegos, pero que apenas levan unhas décadas en vigor fronte a estereotipos de xénero que existen desde a orixe da civilización occidental.
