RUTH BADER GINSBURG, UNHA XUÍZA NA CORTE SUPREMA DOS ESTADOS UNIDOS DE AMÉRICA DO NORTE por Ricardo Pedro Ron Latas, Profesor Titular de Dereito do Traballo (Universidade da Coruña), Maxistrado suplente da Sala do social do TSJ de Galicia.

23 Febreiro, 2021 actualidade, falamos de feminismo, Novas, Novas

Ruth Joan  Bader  Ginsburg veu ao mundo no barrio de  Brooklyn, da cidade de Nova York (EE.UU. de América do Norte), o día 15 de marzo de 1933, e faleceu en Washington D. C. en data 18 de setembro de 2020, por un cancro de páncreas. No ano 1993 foi nomeada por William J. Clinton, cuadraxésimo segundo presidente dos EE.UU. como xuíza da Corte Suprema, cargo que ostentou ata o seu pasamento. Malia tratarse dunha maxistrada que exerceu o seu cargo nun Estado distinto ao noso, o seu nome é ben coñecido en España. A razón de tal coñecemento non é o feito de que fose a primeira muller na Corte Suprema (que non o foi), senón polo seu incansable labor a prol da igualdade de xénero, que transcendeu fronteiras.

Ruth Bader Ginsburg, en efecto, non foi a primeira muller en acceder á máis alta maxistratura dos EE.UU. A persoa á que lle corresponde tal honra non é outra que a xuíza Sandra Day O’Connor, nada nel Paso (Texas) o 26 de marzo de 1930, quen foi nomeada xuíza da Corte Suprema no ano 1981 por Ronald W. Reagan, o cuadraxésimo presidente. Aínda que menos coñecida que a xuíza Ginsburg, a xuíza O’Connor merece ser destacada aquí porque durante o seu exercicio da maxistratura no alto tribunal estadounidense transitou desde unha postura eminentemente conservadora a outra máis liberal cara ao final da súa carreira, como o proba o feito de que apoiase o dereito fundamental ao aborto e que logo do seu retiro presidise vodas entre persoas do mesmo sexo.

Volvendo á xuíza Ruth Joan Bader Ginsburg, aínda que non pioneira neste concreto aspecto, si que o seu labor debe ser considerada relevante e  disruptora no ámbito xurídico con relación á igualdade de xénero nun país onde a súa Constitución non a proclama. Resulta rechamante que un dos países con maior tradición democrática do mundo (asalto ao edificio que alberga as dúas cámaras do seu Congreso incluído) non conteña na súa Carta Magna unha referencia explícita á igualdade de xénero. Existe, cando menos desde 1923, o texto da denominada Emenda de Igualdade de Dereitos -ou Equal Rights Amendment-, na que se proclama que “a igualdade de dereitos ante a lei non será negada ou coartada polos Estados Unidos nin por ningún Estado por razón de sexo (“Equality of rights under the law shall not be denied or abridged by the United States or by any State on account of sex”), pero a mesma atópase empantanada desde ese afastado ano. A razón non é outra que a esixencia constitucional de que a maioría dos Estados Federais a ratifíquen (en 1971 foi aprobada pola Cámara de Representantes e polo Senado), tal e como dispón o art. 5 da Carta Magna “cando fosen ratificadas polas lexislaturas das tres cuartas partes dos Estados separadamente ou por medio de convencións reunidas en tres cuartos dos mesmos”, o que non sucedeu ata o momento. Curiosamente, gran parte da culpa da tardanza achácaselle a Phyllis McAlpin Stewart Schlafly, activista e política conservadora, que promoveu unha agresiva campaña en contra da ratificación.

Que non exista un recoñecemento constitucional á igualdade de xénero, non significa que a mesma non resulte de plena aplicación no ámbito federal norteamericano, e aquí é onde intervén de maneira especialmente relevante a figura da xuíza Bader Ginsburg. A súa traxectoria académica comeza nos anos 50 do século pasado na Universidade de Cornell (Ithaca-New York), onde se  gradúa en Filosofía (Bachelor of Arts), para posteriormente, un par de anos despois, matricularse na Facultade de Dereito de Harvard, onde a proporción de mulleres era de unha cada cincuenta homes. Aparentemente, a súa estancia en Harvard foi un dos detonantes da súa decisión de enfocar a súa carreira profesional cara a temas relativos á igualdade de xénero. Sen dúbida, o feito de que nunha cea informal na casa do decano da Facultade de Dereito de  Harvard este lles preguntase a ela e ás demais estudantes de dereito que asistían ao evento que era o que facían na súa facultade, quitándolle o posto a un home (Why are you at Harvard Law School, taking the place of a man?), acendeu nela unha chama a favor de loita en contra das desigualdades de xénero que non se apagaría ata o seu falecemento. Ese mesmo decano, facendo gala dunha repugnante misoxinia, denegaría posteriormente á xuíza Bader Ginsburg a súa solicitude, derivada do traslado do seu marido por razóns laborais a Nova York, de cursar o seu terceiro ano de dereito en  Harvard na Facultade de Dereito de Columbia (New York), polo que decidiu finalizar os seus estudos nesta última universidade.

Os seus inicios profesionais non foron fáciles. Co título de licenciada en dereito debaixo do brazo, iniciou a procura de emprego, principalmente como asesora legal nalgún dos tribunais de Nova York, e tras varias negativas conseguiu postularse como  pasante nun tribunal de distrito desa mesma cidade. Un par de anos despois abandona o foro, e consegue un posto de investigadora asociada na súa alma máter, a Universidade de Columbia. A súa estancia en Columbia, xunto coa súa desagradable experiencia en Harvard, resultará ser o detonante da súa posterior loita en favor da igualdade de xénero. Nela familiarízase co dereito escandinavo (chega a aprender sueco), e realiza unha estancia de investigación en Suecia, onde observa que a igualdade de xénero atópase nun estadio moito máis avanzado que no seu país natal, chegando á convicción de que a mesma é real e factible. Á volta inicia a súa carreira académica, dando clase nas universidades de Rutgers (New Jersey), Columbia e Stanford (California), e funda a primeira revista norteamericana en materia de igualdade de xénero: Women´ s Rights Law Reporter.

Ao comezo da década dos anos 70 do século pasado, mentres se atopaba impartindo docencia na Universidade de Columbia, a xuíza Bader Ginsburg convértese en co fundadora da sección de dereitos da muller no Sindicato Estadounidense polas Liberdades Civís (American Civil Liberties Union), e un ano despois convértese na súa principal asesora legal. O sindicato foi creado no ano 1920, á vista das agresións ás liberdades civís que a revolución rusa de 1917 provocou nos Estados Unidos, xa que (como se afirma na súa páxina web): “in November 1919  and  January 1920 … Attorney General Mitchell Palmer began rounding up and deporting so-called radicals. Thousands of people were arrested without warrants and without regard to constitutional protections against unlawful search and seizure. Those arrested were brutally treated and held in horrible conditions”. O resultado non foi outro que a creación do ACLU: “In the face of these egregious civil liberties abuses, a small group of people decided to take a caseta, and thus was born the American Civil Liberties Union”.

O seu labor en ACLU caracterizouse polas constantes batallas legais que estableceu en favor da igualdade de dereitos entre homes e mulleres, enfrontándose de maneira frontal e decidida á discriminación por razón de xénero, imperante nun importante número de leis federais norteamericanas, logrando erradicala nalgunhas delas. De todos os casos nos que participou, posiblemente o máis notorio de todos foi o que se coñece como Reed v. Reed (404 U.S. 71, 1971), onde se decidiu (con apoio na 14ª emenda á Constitución dos Estados Unidos, que prohibe negar a calquera persoa unha protección legal igualitaria) que a discriminación baseada no xénero era inconstitucional, porque nega precisamente esa igualdade de protección que proporciona a Carta Magna, estendéndoa (non era o caso antes de 1971) ás mulleres.

Tras varios anos de maxisterio e loita no foro, e grazas a varias reformas lexislativas, que aumentaron a necesidade de provisión de cargos xudiciais, Ruth Bader Ginsburg convértese en xuíza federal o 18 de xuño de 1980, tomando posesión como maxistrada no tribunal de apelacións do circuíto de Washington D. C. (United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit). O seu paso por este tribunal non foi outra cousa máis ca unha pequena etapa nunha carreira que culminaría no ano 1993, cando foi nomeada por William J. Clinton como xuíza da Corte Suprema. O día 22 de xuño de 1993 Clinton nomea a Ruth Joan Bader Ginsburg xuíza da Corte Suprema dos Estados Unidos de América do Norte, ocupando o posto deixado vacante polo xuíz  Byron White.

Como non podía ser doutro xeito, as súas resolucións máis relevantes no alto tribunal estadounidense non son máis ca un reflexo da súa constante loita a prol da igualdade de xénero. Curiosamente, nalgunha ocasión non tivo máis que decidir en favor de confirmar a interpretación dada no seu momento á décimo cuarta emenda, resolvendo que unha ou outra norma é contraria a ela, por exemplo, en Estados Unidos v. Virginia (518 U.S. 515, 1996). Máis aló da igualdade de xénero, a xuíza Ginsburg achegou interesantes doutrinas á mantenta de preitos relativos ás nacións indias (por exemplo, en City of Sherrill v. Oneida Indian Nation 544 U.S. 197, 2005), discapacidade (en Olmstead v. L. C., 527 U.S. 581, 1999) e dereito á intimidade en relación coa obtención de probas (Distrito Escolar Unificado de Safford v. Redding, 557 U.S. 364, 2009). En suma, o seu labor no Tribunal Supremo mostra que a súa faceta de pensamento neoliberal foi de suma importancia na resolución de preitos relativos a todos estes temas, incluídos o dereito ao aborto, a pena de morte ou os dereitos  LGTBIQ.

En fin, só resta por indicar que o cinema norteamericano non foi alleo a homérica labor da xuíza Bader Ginsburg. O exemplo máis significativo estréase no ano 2018. Trátase do filme Unha cuestión de xénero, dirixida por  Mimi Leder, con  guión de Daniel  Stiepleman, e protagonizada, entre outras, por Felicity Jones como a xuíza Ruth Bader Ginsburg. Tal e como afirma a profesora de dereito procesual da USC, Ana Rodríguez Álvarez, na súa ficha didáctica sobre a película, publicada na Revista Electrónica “Proxecto de Cinema” (https://proyectodecine.wordpress.com/page/2/), “a película retrata a etapa de formación universitaria e os primeiros anos de exercicio profesional de Ruth Bader Ginsburg, quen chegará a ser, non só unha icona, senón tamén un referente moral dentro da Xustiza e da sociedade civil estadounidense. Desde os seus anos na Facultade de Dereito de Harvard ata a súa intervención no caso Moritz, Unha cuestión de xénero, reflicte o compromiso desta insigne xurista pola igualdade entre mulleres e homes. E, con iso, móstranos a evolución dunha loita cuxo fin, desafortunadamente, aínda a día de hoxe está lonxe de albiscarse”.

 

The comments are closed.


GABINETE DE COMUNICACIÓN

Rúa do Hórreo, 65
15700 Santiago de Compostela
A Coruña
Teléfono [+34] 981 56 97 40
FAX [+34] 981 57 23 35

comunicacion@valedordopobo.gal