Perspectiva de xénero na pandemia do COVID-19 por María Paz García Rubio. Catedrática de Dereito Civil da Universidade de Santiago de Compostela.

25 Marzo, 2020 falamos de feminismo

 

 

A pandemia do COVID-19 aféctanos a todos, homes e mulleres. Durante estes días -que de súpeto son anos, como diría o cantautor- un bo número de persoas estamos confinadas nas nosas casas; outras seguen acudindo aos seus lugares de traballo en transportes públicos fantasmais para chegar a un destino onde o inimigo invisible pode estar nun pomo dunha porta ou un interruptor da luz; no caso dos profesionais sanitarios e non sanitarios que traballan en hospitais e residencias de anciáns o inimigo, igual de invisible, faise máis grande  e máis perigoso.

 

Todos estamos ameazados e a todos nos incumbe. Pero tamén a pandemia do COVID-19 ten unha lectura de xénero, e non é banal, nin secundaria, nin é irrelevante coñecela para loitar coas mellores armas posibles nesta guerra que nos sorprendeu sen estratexia ningunha.

 

Nunha publicación prestixiosa (The Lancet,  vol. 395, Issue 10227, pp-848. March 14, 2020 https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/piis0140-6736(20)30526-2/fulltext) destacouse que o coñecemento de como a enfermidade afecta de modo diferente a homes e mulleres é un paso fundamental para entender os seus efectos, primarios e secundarios, tanto en individuos como en comunidades, o cal resulta imprescindible para realizar intervencións de saúde eficaces e equitativas. Parece que os datos fiables cos que ata o de agora se conta, procedentes de China e desagregados por sexos, mostran unha incidencia similar entre os homes e as mulleres en canto ao contaxio e desenvolvemento da enfermidade; con todo, esas mesmas cifras evidencian unha maior mortalidade entre os homes baseadas en razóns inmunolóxicas e sociolóxicas, como a maior repercusión do tabaquismo entre os homes, os que tamén padecen en maior medida que as mulleres enfermidades cardiovasculares, as cales constitúen un factor de risco nesta nova enfermidade. Non creo equivocarme se digo que parecida é a situación no caso español, aínda que ata o de agora os datos sexan moi escasos e incompletos (web do Ministerio de Sanidade, https://www.isciii.es/quehacemos/servicios/vigilanciasaludpublicarenave/enfermedadestransmisibles/documents/INFORMES/Informes%20COVID-19/Informe%20COVID-19.%20Nº%2012_20marzo2020_ISCIII.pdf).

 

Pero outros datos que si coñecemos poñen en evidencia os riscos especialmente femininos ou feminizados que expón o COVID-19. Sublíñase que a inmensa maioría das enfermeiras e outro persoal auxiliar que teñen que tratar a enfermos graves co virus de maneira máis directa e perigosa son mulleres, o que de novo é perfectamente extrapolable ao noso país. Aínda que non se di no estudo do que me fago eco, creo que outro tanto sucede con quen traballa en centros hospitalarios ou en residencias de maiores onde están ingresadas persoas especialmente vulnerables ante esta enfermidade; e fano non só en funcións estritamente sanitarias, senón tamén noutras como a limpeza dos centros ou outras tarefas como cociña ou  lavandería, nas que o sexo feminino está sobrerrepresentado e por tanto ten maior oportunidade de contaxio.

 

Pero son os labores de coidado, formais e informais, as que tradicionalmente foron realizadas por mulleres e continúano sendo a día de hoxe sobre as que quero chamar a atención. A situación actual non fai senón acrecentar a necesidade dese tipo de labores, para coidar aos enfermos menos graves nas súas casas, para atender a nenos coas escolas pechadas que demandan continua atención e asistencia de toda orde, para manexar as tarefas domésticas, que seguen sendo predominantemente femininas e que son hoxe máis complicadas que nunca na situación de confinamento, probablemente orixe de especial confusión, caos e tensións. As repercusións que iso pode ter na saúde destas mulleres aínda é un futurible imposible de predicir, pero non cabe dúbida de que existirán e non serán desdeñables.

 

Desde o punto de vista económico, as semanas que pasaron desde o inicio desta enorme crise sanitaria xa puxeron de manifesto que dela derivará outra crise económica dunhas dimensións aínda impredicibles, pero que, sen dúbida, serán moi importantes; probablemente a crise económica máis importante en xeracións. Moitas persoas están a perder os seus empregos e moitas máis os perderán nas próximas semanas e meses; como sempre sucede nestes casos, as mulleres con peores traballos e peores oportunidades de emprego serán tamén, con probabilidade raiana na certeza, máis golpeadas que os homes.

 

Desde a perspectiva laboral, hai dous colectivos de traballadoras que me causan especial desazo. Por unha banda, as empregadas no servizo doméstico, o emprego feminizado por excelencia, no que moitas traballadoras non contan con contratos que garantan a integridade dos seus dereitos laborais; durante estes días boa parte delas están encerradas nas súas casas sen poder ir ao seu lugar de traballo e coa convicción maioritaria de que polo menos mentres non traballen non cobrarán o seu soldo; espero que se equivoquen e desde aquí pido que o empregador ou empregadora cuxas condicións económicas llo permitan siga pagando o salario e non resolva o contrato, salvo que así o queira a prestadora do servizo; outras seguen indo traballar porque os seus empregadores son totalmente dependentes delas, nun sentido ou noutro; para este caso o que reclamo é que se valore ese traballo impagable, pagándoo como se merece.

 

Doutra banda, permitirame o lector que volva ás xa aludidas traballadoras de empresas de limpeza; referinme máis arriba ás que o fan en hospitais e residencias de maiores; estendo agora a mención ás que prestan os seus servizos en grandes superficies, almacéns e empresas de toda natureza que nestes días non chegaron a pechar pero que, na súa maioría, minoraron a produción; cónstame que en moitos casos as “mulleres da limpeza” seguen indo traballar a diario, co consecuente risco para a súa saúde que outros empregados desas mesmas empresas non corren, ou  fano en moita menor medida; tamén os traballadores homes equiparados que se dedican, por exemplo, á limpeza de xanelas e que estes días están exonerados de facelo; elas non, seguen limpando pomos, varandas, interruptores da luz, baños, para maior tranquilidade dos que teñen que traballar in situ e dos que están nas súas casas dirixindo ao persoal; sen dúbida, estas mulleres teñen un risco engadido.

 

O espazo do que dispoño non me permite alongarme moito máis; vou finalizar lembrando a outro grupo de mulleres que nestes días corren un risco especial, do que tamén se fixeron eco algúns medios de información: as parturientes. A alarmante situación de saturación e falta de medios nalgúns destes centros están, con seguridade, na orixe dalgúns contaxios do virus a estas mulleres que acoden aos centros sanitarios para dar a luz aos seus fillos e que, por iso, están nunha especial situación de vulnerabilidade.

 

Foron estas unhas liñas precipitadas, máis sentidas que meditadas. Noutra ocasión detereime sobre aspectos xurídicos da relación entre a muller e o COVID-19. Hoxe só quería chamar a atención sobre o feito de que tamén nesta espantosa crise hai unha perspectiva de xénero que non debemos desdeñar.

The comments are closed.


GABINETE DE COMUNICACIÓN

Rúa do Hórreo, 65
15700 Santiago de Compostela
A Coruña
Teléfono [+34] 981 56 97 40
FAX [+34] 981 57 23 35

comunicacion@valedordopobo.gal