Olympe de Gouges ( Montauban 1748-París 1793) :” a muller nace libre e permanece igual ao home en dereitos” por Ricardo Pedro Ron Latas, Profesor titular de Derecho del Trabajo y de la Seguridad Social de la Universidad de A Coruña.

26 Setembro, 2019 falamos de feminismo

 

Olympe de Gouges naceu o 7 de maio de 1748 e foi bautizada como Marie Gouze na localidade de Montauban, situada no suroeste de Francia (capital e prefectura do departamento de Tarn e Garona na rexión de Occitania). O seu pai, Pierre Gouze (1716-1750), que se atopaba ausente no momento do seu bautizo, era carniceiro, e a súa nai, Anne- Olympe Mouisset (1714-1784?), uns din que vendedora de obxectos de tocador e outros que serventa, era filla de avogado pertencente a unha familia de comerciantes de teas; en suma, unha familia da humilde burguesía dentro do Antigo Réxime anterior á Revolución Francesa. Posteriormente, a rumorología sinalará a posibilidade de que o seu verdadeiro pai puidese ser Jean-Jacques Lefranc (ou Lle Franc), Marqués de Pompignan ( Montauban 1709–París 1784), un home de letras e erudito, e mesmo o propio Luís XV, rei de Francia e de Navarra ( Versalles 1710- Versalles 1774).
Tal e como sucedía habitualmente naquela escura época, foi obrigada a casar (a propia Olympe referíase ao matrimonio en xeral como unha tumba da confianza e o amor) á temperá idade de 17 anos. A voda tivo lugar en Montauban o 24 de outubro 1765. O seu marido, chamado Louis- Yves Aubry (1740-1773?), era un oficial do Gobernador de Montauban e moito maior que ela. Uns meses despois da ligazón nace o único fillo de ambos, Pierre Aubry de Gouges ( Montauban 1766- Guayana Francesa 1803). Poucos anos máis tarde, o seu marido falece, deixándolle unha renda (dise que duns 70.000 francos da época) que lle permitirá trasladarse a París co seu fillo de poucos anos de idade.
Ao pouco tempo de chegar a Paris, empeza a utilizar o pseudónimo de Olympe de Gouges polo que a coñecemos hoxe, usando para iso o nome da súa nai e o apelido da familia do seu pai. Na capital francesa dedicarase ao coidado do seu fillo, procurando outorgarlle a mellor educación posible, e a cultivar a súa verdadeira vocación, a literatura. A tal fin, será unha asidua dos ambientes literarios do París da época, o que á súa vez levará a Olympe a interesarse pola política, publicando diversos escritos de tal carácter.
En París, Olympe acabará creando a súa propia compañía teatral (a pesar da misoxinia imperante no ambiente da farándula), un teatro itinerante, con decorados e disfraces, que actuará por diversas cidades e pobos próximos a Paris. Ao mesmo tempo, dedícase ao arduo labor da escritura teatral, que se acabará plasmando en máis dunha ducia de títulos. A primeira das súas obras teatrais, “Lle mariage inattendu de Chérubin” ( localizable en https:// fr. wikisource. org/wiki/Lle_ Mariage_ inattendu_de_ Chérubin e https://arquive. org) publicaraa en 1786. Ao longo da súa vida, Olympe mostrarase como unha prolífica escritora, asinando varias decenas de obras teatrais, novelas e panfletos políticos.
Con todo, o que realmente nos permite considerar a Olympe unha muller extraordinaria e realmente avanzada para a súa época é o seu labor político durante a etapa da Revolución Francesa. Tal e como nos din os seus biógrafos, nos inicios da Revolución “independentemente do seu teatro político que se xogou en París e nas provincias …, a peza que fixo famoso a Olympe de Gouges é a escravitude dos negros, ou o afortunado naufraxio, publicado baixo este título en 1792 pero rexistrado no repertorio da Comédie- Française o 30 de xuño de 1785 baixo o título de Zamore e Mirza, ou O feliz naufraxio”. Tratábase dunha peza teatral de denuncia do sistema esclavista francés, especialmente audaz e arriscada no contexto do Antigo Réxime, que foi aceptada con certa reticencia pola intelectualidade da época, e que a ela valeulle múltiples ameazas de morte, especialmente dos donos de escravos.
O labor político de Olympe foi especialmente intensa nos inicios da Revolución Francesa. Segundo confírmannos os seus biógrafos, “en 1788, o Xornal xeral de Francia ( Journal général de France) publicou dous dos seus folletos políticos, tratando un deles do seu proxecto de imposto patriótico que desenvolverá máis tarde na súa famosa Carta ao pobo ( Lettre au Peuple). O segundo debuxaba un amplo programa de reformas sociais. Estes escritos foron seguidos de folletos que dirixía periodicamente aos representantes das tres primeiras lexislaturas da Revolución, aos Clubs patrióticos e a diversas personalidades como Mirabeau, A Fayette e Necker aos que admiraba. Calcúlase que foron preto de 30 panfletos. Fundou varias Sociedades Fraternas para ambos os sexos”.
Os ideólogos da Revolución Francesa foron inicialmente proclives a aceptar as ideas políticas de Olympe, ao tratarse dunha firme defensora das ideas liberais nadas coa Revolución. Con todo, o desgraciado advenimiento en setembro de 1793 do denominado reinado de “O terror” levará a Olympe a combatelo, acabando os seus días diante do verdugo, sendo guillotinada o 3 de novembro de 1793. Ao parecer, o detonante da súa execución será unha carta enviada a Robespierre, na que cuestionaba ao propio revolucionario e os seus métodos. Con todo, os seus biógrafos destacan o feito de que ao parecer a animadversión que suscitou no novo poder político (Asembleas e Convención) veu propiciada sobre todo polos seus escritos de carácter político, nos que criticaba sen pudor os desmáns da época.
Dentro do amplo legado literario e político de Olympe, destaca moi especialmente o seu labor a favor da igualdade de dereitos entre homes e mulleres, inicialmente plasmado nalgunha das súas obras literarias (por exemplo, no conto oriental lle Prince philosophe, de 1792). Con todo, a obra que realmente manifesta a verdadeira grandeza de Olympe será a súa Declaración dos dereitos da muller e da cidadá (http://www.siefar.org/wp- content/ uploads/2015/09/ Gouges-D% c3%a9 claration.pdf, ou na súa edición en castelán http://clio.rediris.es/n31/ derechosmujer.pdf), que pode considerarse o primeiro escrito político en abordar a igualdade de xénero.
A Revolución Francesa foi de homes, non de persoas, esa é a queixa de Olympe. O seu manifesto comeza así: “Home, es capaz de ser xusto? Unha muller faiche esta pregunta; polo menos non lle privarás ese dereito. Dime, que che dá imperio soberano para oprimir ao meu sexo? A túa forza? Os teus talentos? Observa ao Creador na súa sabedoría, observa en toda a súa grandiosidade esa natureza coa cal parece que queres estar en harmonía, e dáme, se te atreves, un exemplo do seu imperio tiránico.
Diríxeche aos animais, consulta os elementos, estuda as plantas, finalmente bota unha ollada a todas as modificacións da materia orgánica, e réndeche á evidencia cando eu ofrézache os medios; busca, proba, e distingue, se ti podes, os sexos na administración da natureza. Alí onde mires atoparalos mesturados, en todas partes cooperan en harmoniosa unión nesta obra mestra inmortal.
O home levantou só as súas circunstancias excepcionais desde un principio. Estraño, cego, inchado coa ciencia e degenerado —nun século de ilustración e sabedoría— na ignorancia máis crasa, el quere ordenar como un déspota a un sexo que está na plena posesión das súas facultades intelectuais; el finxe para gozar a Revolución e reclamar os seus dereitos á igualdade sen dicir nada máis acerca de iso…”.
Deste xeito, a Declaración dos Dereitos da Muller e a Cidadá pode ser considerado o primeiro escrito xurídico relativo á efectiva igualdade de xénero. A súa razón de ser non é outra que a Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán, aprobada pola Asemblea Nacional Constituínte francesa o 26 de agosto de 1789. A súa lectura hoxe do mesmo xeito que entón maniféstanos que se trataba dun documento legal redactado por e para homes. Esa secuela moral da Revolución Francesa foi o que suscitou o Olympe a necesidade de manifestar que os dereitos inalienables, naturais e sacros que nela consagrábanse debían referirse a homes e mulleres por igual: “As nais, fillas, irmás, representantes da nación, piden que llas constitúa en asemblea nacional. Por considerar que a ignorancia, o esquecemento ou o desprezo dos dereitos da muller son as únicas causas dos males públicos e da corrupción dos gobernos, han resolvido expoñer nunha declaración solemne, os dereitos naturais, inalienables e sagrados da muller #a fin de que esta declaración, constantemente presente para todos os membros do corpo social lémbrelles sen cesar os seus dereitos e os seus deberes, #a fin de que os actos do poder das mulleres e os do poder dos homes poidan ser, en todo instante, comparados co obxectivo de toda institución política e sexan máis respectados por ela, #a fin de que as reclamacións das cidadás, fundadas a partir de agora en principios simples e indiscutibles, diríxanse sempre ao mantemento da constitución, dos bos costumes e da felicidade de todos”.
No documento Olympe parafrasea a Declaración de 1789, sobre a base de que “a muller nace libre e permanece igual ao home en dereitos. As distincións sociais só poden estar fundadas na utilidade” (artigo 1º). A autora defende en todo momento a igualdade de dereitos, a capacidade e utilidade de homes e mulleres para lexislar: “A lei debe ser a expresión da vontade xeral; todas as Cidadás e Cidadáns deben participar na súa formación persoalmente ou por medio dos seus representantes. Debe ser a mesma para todos; todas as cidadás e todos os cidadáns, por ser iguais aos seus ollos, deben ser igualmente admisibles a todas as dignidades, postos e empregos públicos, segundo as súas capacidades e sen máis distinción que a das súas virtudes e os seus talentos” (artigo 6º).
A Declaración viu a luz pública o 14 de setembro de 1791, unhas poucas semanas despois da publicación da Declaración de 1789, co fin (segundo afírmase por algúns autores) de “alcanzar o universalismo que debeu contemplar, desde un principio, a Declaración de Dereitos do Home e do Cidadán”. O revolucionario da formulación da autora é innegable. Nunha época como a súa, expresar ideas como as que se conteñen en Declaración dos Dereitos da Muller e a Cidadá resulta a día de hoxe un acto de valentía e coraxe que resulta mesmo descoñecido na actualidade por algunhas das democracias máis antigas da civilización occidental. Un exemplo diso atopámolo na propia Constitución dos Estados Unidos de América, en cuxo texto non existe referencia algunha á igualdade de xénero, ata o punto de que a única emenda respecto diso, que foi aprobada polas dúas cámaras do seu Congreso en 1972, non foi ratificada no seu momento por todos os Estados necesarios para iso, polo que o prazo para a súa ratificación expirou hai décadas.

The comments are closed.


GABINETE DE COMUNICACIÓN

Rúa do Hórreo, 65
15700 Santiago de Compostela
A Coruña
Teléfono [+34] 981 56 97 40
FAX [+34] 981 57 23 35

comunicacion@valedordopobo.gal