O DEREITO Á PRESENZA por María Amparo Ballester Pastor, Catedrática de Dereito do Traballo e da Seguridade Social, Universidade de Valencia

04 Outubro, 2019 falamos de feminismo

 

Ao longo da historia da humanidade a forma en que traballamos foi evolucionando nas súas manifestacións e nas súas finalidades. Dese traballo (produtivo, creativo, defensivo, competitivo e ás veces libre) están compostos os libros de historia e con el foi avanzando a nosa sociedade. Pero detrás de cada persoa que realizou este traballo contabilizado nos libros de historia e valorado socialmente houbo persoas que realizaban un traballo invisible pero imprescindible: podemos vivir sen moitas cousas, apenas con nada, pero ninguén pode sobrevivir sen coidados. Vese claramente non só ao principio e ao final das nosas vidas, senón tamén ao longo das mesmas. Descríbeo moi ben Katrine Marçal na súa obra “Quen lle facía a cea a Adam Smith”.

Cando ao longo da historia as mulleres puideron realizar este traballo de coidado en exclusiva foron afortunadas porque dispoñían da renda para iso, procedente xeralmente dun marido, dun pai ou dun irmán; cando non era así, as mulleres tiveron que traballar fose do fogar: foron agricultoras e gandeiras en terras familiares; traballaron nos negocios familiares (hostalería), nas escolas como mestras e nos hospitais como enfermeiras. Ás veces levaron a bebés ás fábricas e outras veces organizáronse para que algunhas mulleres da familia ou da comunidade fixésense cargo dos dependentes. Conciliábase porque non había outro remedio pero era consecuencia da pobreza. No Foro do Traballo de 1938 o Estado asumía o compromiso de “liberar á muller casada da escravitude do taller e da fábrica”.

Ao resituarnos de novo no século XXI a esta historia “en feminino” de segregación, de pobreza e de resignación cualificámola de discriminatoria e alegrámonos de vivir nun mundo en que as mulleres poden acceder a todos os traballos, no que os homes participan no coidado familiar e onde mesmo se fala de conciliación (ás veces ata se fala de corresponsabilidade). As nosas normas recoñecen numerosos e variados permisos: as persoas en España teñen dereito a reducir a súa xornada para o coidado de menores e dependentes, a unha hora diaria retribuída para o coidado do lactante, a excedencias de ata tres anos… Incluso as normas máis recentes ( RDL 6/2019, do 1 de marzo) propóñense o obxectivo de facer iguais en duración os antigos permisos de maternidade e paternidade (polo menos se o lexislador non cambia de idea antes de que se cumpre o período transitorio establecido para a equiparación, pero iso é outra cuestión…). En fin, todo isto debese funcionar para chegar a unha sociedade ideal sen segregación e sen atribución feminina das tarefas domésticas e familiares, onde os homes e as mulleres levasen vidas nas que o traballo produtivo e reprodutivo convivisen cunha relativa comodidade.

Pero a pouco que nos deteñamos veremos que a realidade está lonxe de ser así: as mulleres seguen asumindo en gran parte as tarefas de coidado, xeralmente por medio de ausencias permitidas polo noso ordenamento (reducións de xornada, excedencias…), outras veces resignándose a traballos de menor intensidade, e moitas veces sinxelamente abandonando o traballo cando a situación é insustentable. Esta situación non é unha opción: chégase a ela por unha cuestión de simple e chaira discriminación laboral: as mulleres cobran menos que os homes ao realizar traballos peor valorados (a brecha salarial) e teñen máis dificultades para a promoción (o teito de cristal). Se, ademais, a cuestión da conciliación é asumida polo Estado como unha simple cuestión de outorgar permisos de ausencia, o que vemos ao final non dista demasiado do que vimos ao longo da historia: As mulleres seguen estando no fogar como suxeitos centrais e no mercado laboral como suxeitos secundarios. E todo parece froito da libre elección (o mito da libre elección é tamén outra cuestión…)

En fin, chegados a este punto e se polo camiño non abandonamos aquel obxectivo de igualdade real entre mulleres e homes, tanto no traballo como no fogar, resulta claro que non hai outra posibilidade que acometer de modo comprometido, decidido e efectivo o dereito á presenza de todos os traballadores/ as. Dereito á presenza significa dereito a estar presente no traballo, sen que iso redunde na carreira profesional; e dereito a estar presente no plano familiar para levar a cabo as tarefas de coidado imprescindibles para a supervivencia. Tan necesaria é unha actividade como a outra. E iso require, primeiro, dar prioridade á adaptación do traballo fronte aos permisos (dereito á presenza en lugar de dereito á ausencia), porque o coidado debe transcender a esfera individual e mesmo familiar para formar parte da dinámica organizativa de toda a sociedade, incluída a empresa. Non debe promoverse a ausencia porque a adoitan asumir as mulleres. O RDL 6/2019 e a Directiva 2019/1158 de conciliación (ambas as aprobadas hai apenas uns meses) promoven o dereito á adaptación da xornada (que, por certo, tamén é un tema de prevención de riscos psicosociais). Falta saber como evolucionará a súa aplicación pero é de gran importancia que polo menos exista certa conciencia respecto diso. Require, en segundo lugar, que os permisos parentales (o dereito de ausencia) configúrense como instrumentos de repartición entre homes e mulleres, fomentando a corresponsabilidade. Este é un tema de configuración lexislativa que require certo nivel de compromiso pero que non é imposible. E esixe, por suposto, elevar este compromiso lexislativo e dos Poderes públicos (incluídos Institutos da muller e equivalentes) a unha esfera que abarque tamén a loita efectiva contra a discriminación por razón de sexo no ámbito laboral: debe valer a pena estar presente no traballo tanto para homes como para mulleres.

The comments are closed.


GABINETE DE COMUNICACIÓN

Rúa do Hórreo, 65
15700 Santiago de Compostela
A Coruña
Teléfono [+34] 981 56 97 40
FAX [+34] 981 57 23 35

comunicacion@valedordopobo.gal