E-WORK PARA CONCILIAR VIDA FAMILIAR E LABORAL: UNHA ALTERNATIVA NON EXENTA DE RISCOS,por Francisca Fernández Prol Profesora Titular de Dereito do Traballo e da Seguridade Social Universidade de Vigo

11 Febreiro, 2020 falamos de feminismo, Muller

 

 

As novas tecnoloxías, sinaladamente no campo das telecomunicacións, brindan infinitas posibilidades. No marco das relacións de traballo, propician, en particular, a prestación de servizos a calquera hora dende calquera lugar. Xurde así o chamado teletraballo ou e-work, ben con carácter preponderante respecto do traballo presencial –conformando, xa que logo, unha modalidade de traballo a distancia-, ben con carácter accesorio respecto dunha prestación de servizos desenvolvida fundamentalmente nas dependencias da empresa. Tales fórmulas de traballo flexible, froito do recurso ás tecnoloxías da información e comunicación –en adiante, TICs-, adoitan valorarse moi positivamente, por suposto en clave empresarial, pero tamén dende a óptica dos traballadores. Pois, a miúdo, para estes últimos, achegar o traballo ao fogar, adaptando así mesmo a xornada laboral a circunstancias familares e persoais, permite conxugar vida familiar e laboral.

 

Tal configuración do teletraballo como ferramenta de conciliación, por outra banda, é sumamente recurrente. Así sucede no eido europeo –xa no Acordo marco sobre teletraballo de 2002 e, máis recentemente, na Directiva 2019/1158, relativa á conciliación da vida familiar e a vida profesional dos proxenitores e dos coidadores (art. 9)-, e, así mesmo, a nivel interno –ao referir o art. 34.8 ET, logo da reforma operada por Real Decreto-Lei 6/2019, o dereito da persoas traballadoras a solicitar adaptacións na forma de prestación dos servizos “incluida a prestación do seu traballo a distancia”, “para facer efectivo o seu dereito á conciliación da vida familiar e laboral”-. Incluso a OIT apela a “aproveitar a tecnoloxía para ampliar as oportunidades e conciliar a vida profesional coa vida persoal” –Comisión Mundial sobre o futuro do traballo, “Traballar para un futuro prometedor” (xaneiro, 2019).

 

Certamente, o traballo a distancia sustentado no recurso ás novas tecnoloxías presenta destacadas vantaxes, tambén dende a óptica da conciliacón. A prestación de servizos no domicilio achega aos traballadores aos familiares precisados de coidado, aos que, ao prescindirse de desprazamentos –cando menos, diarios-, pode adicarse máis tempo. Ademáis, a autonomía organizativa característica deste modo de prestación de servizos permite ao traballador determinar cando e como executar as súas funcións, conxugando as mesmas coas obrigas inherentes a súa condición de proxenitor ou coidador. A priori, xa que logo, o denominado e-work é susceptible de erixirse nunha fórmula óptima para a conciliación e corresponsabilidade entre sexos. Con todo, a conclusión debe matizarse: para acadar os devanditos obxectivos deben articularse medidas para a prevención daqueles riscos inherentes ao desenvolvemento do traballo a distancia e, así mesmo, ao manexo de medios telemáticos. Incluso, deben ponderarse aqueles riscos específicamente vinculados ao e-work “conciliador”.

 

Debe lembrarse, en dito sentido, que o traballo non presencial implica a invisibilidade do traballador, resultando por tanto máis doada a súa ocultación fraudulenta, sinaladamente a través do recurso á figura do falso autónomo. Por outra banda, tamén no caso do teletraballo con vocación conciliadora, perviven os riscos derivados da desvinculación do traballador do entorno humano da empresa: aillamento que pode ter repercusións en termos de rendemento e cualificación profesional do traballador –co correlativo impacto na súa promoción profesional e mesmo a efectos de mantemento do vínculo laboral-, pero tamén, por suposto, na súa saúde, física e psíquica.

 

E tamén o manexo de medios informáticos e TICS xera riscos específicos: de novo, sendo tal recurso continuado ou especialmente intenso, en termos de seguridade e saúde, e, así mesmo, como consecuencia da inxerencia do poder empresarial de dirección nos tempos de descanso. Pois, toda vez que as novas tecnoloxías non só facilitan a deslocalización xeográfica do traballador, senón tamén que este preste os seus servizos a calquera hora, é cada vez máis frecuente que se vexa compelido a prestar os mesmos xa rematada a súa xornada laboral. Un risco ao que certamente están expostos xa prácticamente tódolos traballadores, pero sen dúbida máis acuciante no caso dos teletraballadores que necesariamente deben valerse de TICs para o desenvolvemento ordinario da súa prestación de servizos. Por elo, con toda probabilidade, o lexislador refire específicamente –art. 88.3 LO 3/2018- o dereito á desconexión dixital dos traballadores a distancia.

 

No caso do teletraballo “conciliador”, finalmente, debe alertarse sobre a probable superposición de actividades profesionais e de tarefas de coidado. A elevada autonomía ou un sistema de traballo a tarefa ou por obxectivos, moi frecuentes no e-work, poden avocar á realización simultánea de cometidos laborais e familiares. Incluso a flexibilidade horaria, así mesmo característica deste modo de prestación de servizos, pode conducir ao desprazamento dos tempos de traballo a tramos horarios particularmente incómodos, tradicionalmente adicados aos descanso –as últimas horas do día ou mesmo en periodo nocturno-. En ámbolos dous casos, de novo é evidente o impacto no rendemento e saúde da persoa traballadora, na maioría dos supostos, por outra banda, mulleres, por razóns culturais e sociais aínda máis propensas que os homes á adaptación do seu modo de traballo por razóns de conciliación.

 

Deben, por tanto, rexeitarse os razoamentos simplistas. Non todo teletraballo favorece a corresponsabilidade, nin contribúe a acadar a igualdade entre homes e mulleres. Para elo, son precisas medidas de contención dos riscos inherentes ao e-work en xeral e ao e-work conciliador en particular: accións que atendan aos riscos vinculados a invisibiidade dos traballadores a distancia, ao seu aillamento, a súa desprofesionalización, que contribúan ao deslinde de tempos de traballo e de non traballo e que fomenten un reparto equilibrado das obrigas de coidado –sinaladamente, impulsando o disfrute de modelos laborais flexibles tamén polos homes-. En caso contrario, o teletraballo pode avocar a un retorno da muller ao fogar, de novo, a un tempo, traballadora e coidadora.

The comments are closed.


GABINETE DE COMUNICACIÓN

Rúa do Hórreo, 65
15700 Santiago de Compostela
A Coruña
Teléfono [+34] 981 56 97 40
FAX [+34] 981 57 23 35

comunicacion@valedordopobo.gal