DISCRIMINACIÓN MÚLTIPLE DAS MULLERES CON DISCAPACIDADE por José Fernando Lousada Arochena, Maxistrado, docente e escritor  

26 Xaneiro, 2021 actualidade, falamos de feminismo, Novas, Novas

Ata non hai moito tempo, as normas e as políticas sobre igualdade de xénero desatendían a situación particular das mulleres con discapacidade; tamén esa situación particular era desatendida nas normas e as políticas sobre discapacidade. O dereito e a política antidiscriminatoria por razón de xénero e por razón de discapacidade estaban construídas coma se obedecesen a realidades paralelas que en ningún caso poderían confluír. Algo similar podería dicirse das demais causas de discriminación (orixe racial ou étnica, relixión ou conviccións, idade, orientación sexual, identidade de xénero, pobreza …). E aínda hoxe en día non está do todo corrixida esta disfunción, que causa a invisibilización das situacións particulares en que se atopan as mulleres con discapacidade (eventualmente engadindo outras causas de discriminación: mulleres con discapacidade novas ou maiores, lesbianas, pobres …).

 

Pero a realidade da vida demostra como a superposición de distintos sistemas de opresión  sobre determinadas persoas ou grupos de persoas determina a acumulación de diversas causas de discriminación (discriminación múltiple acumulativa), e mesmo interactúan para acabar conformando unha realidade opresora diferente da simple acumulación de causas (discriminación múltiple interseccional).

 

Non todas as situacións en que se acumulan causas de discriminación sobre determinadas persoas ou grupos de persoas acaban conformando unha situación de discriminación interseccional. A interseccionalidad detéctase pola desvantaxe particular a que se enfronta unha determinada persoa en quen conflúen varias causas de discriminación, ou no impacto adverso sobre o colectivo en que esas persoas se integran. A súa explicación atópase na existencia de prexuízos específicos que están detrás da desvantaxe particular ou do impacto adverso e que, con todo, non se atoparían se analizásemos por separado as causas de discriminación confluentes.

 

A violencia contra as mulleres e nenas con discapacidade é un exemplo paradigmático de discriminación interseccional. A Macroencuesta de Violencia contra a Muller 2019 da Delegación do Goberno contra a Violencia de Xénero, en relación coa variable de discapacidade, constata un índice de agresións superiores tanto na violencia causada pola parella, actual ou pasada, como fóra da parella. Na causada pola parella, o 17,4% das mulleres cunha discapacidade acreditada sufriu violencia física e o 14% sexual, mentres que para as mulleres sen discapacidade as porcentaxes son 11,0% e 8,9%, respectivamente. Fóra da parella, o 17,2% das mulleres con discapacidade sufriu violencia física e o 10,3% sexual, mentres que  para as mulleres sen discapacidade as porcentaxes son 13,2% e 6,2%, respectivamente.

 

Detrás deses datos, non só están os prexuízos de xénero contra as mulleres, pois entón as mulleres con discapacidade sufrirían as agresións nas mesmas porcentaxes que as demais mulleres. Ademais están os prexuízos específicos contra as mulleres con discapacidade que son os que explican as ditas diferenzas porcentuais:

— a imaxe social victimizada das mulleres con discapacidade, por iso é polo que o agresor poida considerar que se atopan máis indefensas fronte a unha agresión sexual;

— o prexuízo de que as mulleres con discapacidade son asexuais ou sexualmente hiperactivas, o que, nun ou outro caso, na mente do agresor banaliza a súa acción;

— o estereotipo de ser o corpo da muller con discapacidade unha mercadoría danada, co cal o agresor non ten sentimento de antixuridicidad da súa acción;

— a crenza da inocencia sexual das mulleres con discapacidade, o que conduce a privalas  de educación sexual, e a que non adquiran autonomía nese  ámbito;

— a exclusión social dalgunhas mulleres con discapacidade, o que facilita en ocasións a agresión sexual por parte das persoas que se encargan do coidado;

— a contorna familiar ou social causante dunha falta de autoestima da propia vítima pode actuar como factor de elección do agresor en orde a elixir á vítima;

— a existencia de supersticións en determinadas culturas que incrementan o risco de agresión sexual contra as mulleres con discapacidade (por exemplo, albinas);

— as dificultades de acceso á xustiza derivados dos anteriores prexuízos, xerando sensación de impunidade que o agresor pode valorar para elixir á vítima.

 

Xunto coa violencia interseccional causada polos prexuízos de xénero e capacitistas do agresor, estes prexuízos poden tamén operar sobre a contorna familiar ou social da vítima, ou sobre os axentes da xustiza, creando situacións de victimización secundaria ou violencia institucional (non crendo á vítima porque é sexual hiperactiva, provocou ao agresor, non sabe o que di, só causa problemas …).

 

En suma, a causa da violencia contra as mulleres con discapacidade non é achacable á situación de discapacidade da vítima, de aí a incorrección tan absoluta de pretender “corrixir” a enfermidade ou discapacidade a través da esterilización da muller con discapacidade, o que se corresponde co achegamento máis tradicional á situación de discapacidade cun modelo médico – asistencial. De aí tamén o aplauso á acción lexislativa de erradicar a posibilidade de esterilización forzosa de persoas con discapacidade (maioritariamente mulleres, precisamente polos prexuízos de xénero e discapacitistas) na recente Lei Orgánica 2/2020, do 16 de decembro, de modificación do Código penal para a erradicación da esterilización forzada ou non consentida de persoas con discapacidade incapacitadas xudicialmente.

 

A violencia (e en xeral a discriminación) contra as mulleres e nenas con discapacidade obedece, non á situación de discapacidade da vítima, senón aos estereotipos nocivos de xénero e capacitistas. A ese modelo social responde a Convención dos dereitos das persoas con discapacidade (Nacións Unidas, 2006), que no seu artigo 6, rubricado “mulleres con discapacidade”, obriga aos Estados Partes a adoptar as medidas para asegurar que as mulleres e as nenas con discapacidade, ao atoparse sometidas a discriminacións múltiples, poidan gozar plenamente e en igualdade de condicións de todos os dereitos humanos e liberdades fundamentais

The comments are closed.


GABINETE DE COMUNICACIÓN

Rúa do Hórreo, 65
15700 Santiago de Compostela
A Coruña
Teléfono [+34] 981 56 97 40
FAX [+34] 981 57 23 35

comunicacion@valedordopobo.gal