DA FIBROMIALXIA Ou “A ENFERMIDADE INVISIBLE” DO XÉNERO FEMININO por Lara M. Munín Sánchez , Doutora en Dereito, Profesora asociada da UDC e Xuíza Substituta

16 Febreiro, 2021 actualidade, falamos de feminismo, Novas, Novas

O 12 de maio foi declarado desde 1993 como o “Día Mundial da Fibromialxia”. Precisamente con motivo desta data, quixera lembrar especialmente nestas liñas a todas aquelas mulleres que se ven obrigadas a afrontar unha xornada laboral tras pasar unha noite máis, de entre  outras moitas, sen durmir nin descansar o suficiente, que se senten profundamente cansas; pero non por un exceso de actividade, senón por cargar cun esgotamento acumulado que parece non ter fin e de sentir de forma constante e recorrente rixidez na maior parte do corpo e unha dor que xa forma parte do seu día a día. Ás veces, moitas delas, suman a estes padecementos, o adormecemento e formigueo en mans e pés e, mesmo, un atordamento que lles provoca faltas de memoria  e imposibilidade de concentrarse. Por suposto, consecuencia de todo iso é tamén o permanente sentimento tristeza e desánimo ou, na maioría dos casos, a aparición de   a ansiedade e a depresión.

 

Esta é a realidade diaria de moitas mulleres no noso país. E digo mulleres, porque a fibromialxia é, en efecto, unha enfermidade que afecta moi especialmente ao sexo feminino. As principais estatísticas publicadas respecto diso coinciden en destacar que a proporción no padecemento da fibromialxia entre mulleres e homes é de 20 a 1 e que dos casos diagnosticados ata un 80% dos afectados son mulleres. Ademais, trátase dunha doenza que alcanza en gran medida a unha franxa de idade que ten maiores dificultades para acceder ao emprego ou manterse no mesmo, o que leva que, ao que xa de seu comporta padecer esta enfermidade, haberá que engadir a consecuente angustia ante o temor de perder o traballo.

 

En moitos casos, nas fases máis iniciais da súa manifestación, tende a confundirse con outros padecementos, de modo que non é estraño que as afectadas recorran simplemente a pedir unha baixa ou declaración de incapacidade temporal que, na maioría das ocasións, non adoita expor maior dificultade para o seu recoñecemento, aínda que en base tan só a algunha ou algunhas das súas manifestacións máis comúns, especialmente de tipo muscular, vertixe ou similares, sempre que interfiran no desempeño das súas tarefas e sigan baixo tratamento médico (tal e como esixe o art. 169 de   a Lei Xeral da Seguridade Social). Esta última esixencia explica que se tramiten moitas altas cando desaparece a fase máis aguda e mantense  tan só medicación para a dor e/ou a inflamación e sesións de fisioterapia ou similar, pois o criterio xurisprudencial máis común é o da compatibilidade da alta médica e a aptitude para o traballo cun posible tratamento ambulatorio e/ou rehabilitador, sobre todo, en períodos de agudización da sintomatoloxía, sempre que permita a recuperación máis completa da capacidade para o traballo (así, Sentenza TSJ Galicia 18 marzo 2011, Rec. 4200/07).

 

En realidade, como se adoita comprobar, trátase só de pequenos parches, porque tristemente a fibromialxia, como enfermidade crónica que é, mantense ao longo da vida da persoa que a padece e podemos dar por feito que, en todos os casos, volverá manifestarse con maior ou menor frecuencia, mediante brotes de moi diversa intensidade. Comeza, entón, a segunda parte da historia de moitas destas mulleres: un longo periplo de consultas, baixas, altas, novas consultas e, en suma, un paseo de ida e volta por médicos das máis diversas especialidades ata que finalmente, se hai sorte –se é que se pode dicir así-, chegará o diagnóstico da enfermidade e, dependendo precisamente da frecuencia con que os seus síntomas se reiteren e da entidade dos mesmos, xurdirá a necesidade de exporse a opción polo recoñecemento dunha incapacidade permanente. Por estraño que poida parecer, a fibromialxia en si, a pesar do incapacitante que poida chegar a ser para quen a padece, non sempre é considerada xuridicamente como tal. Afortunadamente e grazas aos avances non só médicos, senón tamén xurídicos, unha vez recoñecida e identificada a fibromialxia pola Organización Mundial da Saúde (desde 1993), foron desaparecendo progresivamente as resolucións, administrativas e xudiciais, que negaban transcendencia incapacitante ao que se seguía cualificando, mesmo entrada a década do 2000, como carente de causa orgánica acreditada e que, precisamente, polas dificultades para a súa obxectivación, entendíase ou, polo menos, deixábase entrever, que se consideraba como simulada.

 

Na actualidade, aínda que o criterio cambiou a medida que tecnicamente aparecen medios que permiten a acreditación desta doenza e a súa medición con maior grao de obxectividade, o certo é que iso non implica que a súa consideración como determinante dunha incapacidade sexa algo automático, nin tampouco sinxelo. Podería mesmo seguir afirmándose que o recoñecemento da incapacidade é algo excepcional, precisamente pola peculiaridade da forma en que a fibromialxia se manifesta.

 

Así, queda xa descartada case desde o inicio na maioría dos casos a incapacidade absoluta, que queda relegada a supostos de intensidade moi severa. Para iso, aténdese ao dato obxectivo comunmente coñecido dos puntos dolorosos á presión ou “puntos gatillo”, partindo polo xeral de 15 , sempre que na maioría dos casos a fibromialxia sexa unha das múltiples patoloxías concorrentes, todas elas de certa gravidade ou que por si soa sexa de tal entidade, por exemplo, os 18 sobre 18 puntos gatillos e con manifestacións ou brotes tan continuados como para entender que inhabilitan para desempeñar toda profesión ou oficio cun mínimo de eficacia. Poden citarse casos que quedan fóra de toda dúbida como a fibromialxia acompañada de   algún trastorno depresivo ou ansiedade grave (Sentenza TSJ Asturias 5 outubro 2001, AS 2001\3931; e Sentenza TSJ Cantabria 21 abril 2010, JUR 2010\357614) e nalgúns casos tamén con hipersensibilidade dolorosa e múltiples patoloxías engadidas (Sentenza TSJ Madrid 27 febreiro 2006, JUR 2006\154878; ou Sentenza TSJ Cataluña 1 outubro 2004, JUR 2004\314518, na que se constata fibromialxia activa severa con afectación de 18 puntos gatillo, espondiloartrosis, espondilolistesis, colon irritable, síndrome de disfunción masticatoria, dermatites alérxica, síndrome de Menière e trastorno depresivo maior grave; ou, tamén, Sentenza TSJ Baleares 8 xullo 2020, JUR 2020\285373).

 

O máis común, mesmo nos casos graves, é a atribución como moito dunha incapacidade permanente total, isto é, limitada á profesión concreta que se desempeña que, a estes efectos, cobra especial transcendencia, ao ser os Tribunais máis proclives ao seu recoñecemento en profesións que implican requirimentos físicos ou que se desempeñan en condicións de certa dureza como poden ser redeiras, mariscadoras (Sentenzas TSJ Galicia 7 novembro 2006, JUR 2007\182608, e 12 abril 2017, JUR 2017\108534), traballos que leven movementos repetitivos como os repoñedoras, limpadoras, enfermería, axuda a domicilio ou similares (Sentenza TSJ Castela e León – Burgos 29 novembro 2017, JUR 2018\13008; Sentenza TSJ Comunidade Valenciana 13 novembro 2017, JUR 2018\52490; ou Sentenza TSJ Andalucía – Sevilla 5 febreiro 2014, JUR 2014\11172) sempre que, como dixemos, presenten manifestacións de certa relevancia física; non así noutras ocupacións máis sedentarias de tipo administrativo, técnico ou similares, salvo que as afeccións psíquicas sexan de especial relevancia e desempeñen actividades de tensións ou requiran grandes doses de concentración (Sentenza TSJ Castela e León 6 maio 2002, AS 2002\4224; Sentenza TSJ Cataluña 4 maio 2016, JUR 2016\158508; e Sentenza TSJ Asturias 9 abril 2019, JUR 2019\138173).

 

O exposto descarta practicamente toda incapacidade laboral para as doenzas con manifestacións máis leves e case absolutamente para traballos que non impliquen requirimentos físicos. Iso supón que, por tanto, un gran número de mulleres se vexan abocadas ás baixas constantes e, neste sentido, aínda que a derrogación do despedimento obxectivo por faltas xustificadas [Lei 1/2020, do 15 de xullo, derrogou o artigo 52.d) do Estatuto dos Traballadores] supón en certa medida un alivio para este colectivo que se facía tributario da súa aplicación, tampouco supón garantía de que, a longo prazo, non perdan o seu posto de traballo por outras vías ao ser punto de mira noutras modalidades de despedimento ou, simplemente, por presións, tendo que recorrer á procura doutros tipo de subsidios ou axudas que lles permitan subsistir, como a declaración de minusvalía que tamén se torna máis complexa nestes casos, ao non ter un tratamento específico no baremo para aplicar ou subsidios varios previstos na lexislación aplicable en cada caso, na maioría insuficientes para persoas que, en realidade, só desexarían unha solución que lles permita traballar e ter unha aceptable calidade de vida no seu conxunto. Desde logo, todos coincidiremos en que non é moito pedir, pero se iso non é posible de momento, o que desde logo procede é desterrar, dunha vez por todas, os prexuízos, que vinculados en gran medida á condición de quen a padece, levárona a ser coñecida como “a enfermidade incomprendida” ou a “enfermidade invisible”.

The comments are closed.


GABINETE DE COMUNICACIÓN

Rúa do Hórreo, 65
15700 Santiago de Compostela
A Coruña
Teléfono [+34] 981 56 97 40
FAX [+34] 981 57 23 35

comunicacion@valedordopobo.gal