CONCEPTO DE XÉNERO NO CONVENIO DE ISTAMBUL E XÉNERO EN ESPAÑA por María Belén Rubido de la Torre, Maxistrada, Decana dos Xulgados de Pontevedra

11 Xuño, 2020 falamos de feminismo, Muller, Violencia de xénero

 En España houbo unha concienciación certamente loable cando se fala de violencia sobre a muller. Nesa tan escura estatística que ano tras ano nos mergulla no máis profundo da desigualdade, atacando o máis primordial do ser humano: a súa dignidade, a súa liberdade, a súa vida.

 

E nese marco propicio, tras varios intentos lexislativos por agravar as condutas violentas contra as mulleres, propiciar mecanismos de protección penal, social, asistencial pero sen unha visión integral, apróbase a LO 1/2004 do 28 de decembro, de Medidas de Protección Integral contra a Violencia de Xénero.

 

Esta lei, no seu artigo 1, xa nos marca o “obxecto da Lei” pretendendo con ela “actuar contra a violencia que, como manifestación da discriminación, a situación de desigualdade e as relacións de poder dos homes sobre as mulleres, exércese sobre estas por parte de quen sexa o fosen os seus cónxuxes o de quen estea o estivesen ligados a elas por relacións similares de afectividade, aínda sen convivencia”.

 

Inicialmente ao fixar o ámbito subxectivo desta norma, prevíase que se tomarían medidas “de protección integral cuxa finalidade é previr, sancionar e erradicar esta violencia e prestar asistencia ás súas vítimas”, que por remisión ao parágrafo anterior, eran as mulleres no que se chaman “vítimas directas”.

 

Pero isto sen dúbida deixaba á marxe vítimas polo menos tan directas como as mulleres que sofren esta violencia no ámbito da súa relación de parella: os menores, máis vulnerables ás accións violentas pola súa especial desprotección dentro deste ámbito e que sempre sofren este tipo de violencia sobre as súas nais, a veces de maneira brutal.

 

Por iso tiña todo o sentido que fose unha disposición da Lei Orgánica 8/2015, do 22 de xullo, de modificación do sistema de protección á infancia e á adolescencia, a que acordara que agora, no Dereito español, son vítimas directas da violencia de xénero “as mulleres, os seus fillos menores e os menores suxeitos á súa tutela, o garda e custodia, vítimas desta violencia”.

 

A nosa Lei, define a violencia de xénero “todo acto de violencia física e psicolóxica, incluídas as agresións á liberdade sexual, as ameazas, as coaccións o a privación arbitraria de liberdade”.

 

No obstante pese a esta introdución dos menores como vítimas directas, a nosa Lei integral sinala que son vítimas de violencia de xénero a muller “quen sexa o fose o seu cónxuxe o sobre persoa que estea o estivese ligada a el por unha análoga relación de afectividade aínda sen convivencia”.

 

Polo que se opta polo Lexislador do 2004 por sancionar dentro deste concepto de “violencia de xénero” a que se produce no marco das relacións de afectividade home/muller, sexa ou non esta relación de afectividade no marco dunha convivencia doméstica ou non , con/sen fillos en común, estea vixente o no.

 

A aspiración da LO 1/2004 era tratar de protexer de forma integral a muller e por extensión os seus fillos de quen sendo a súa parella ou téndoo  atacaba de forma violenta os bens xurídicos esenciais de toda persoa (liberdade, liberdade sexual, seguridade, liberdade, integridade corporal e saúde mental e a vida).

 

Que supón el Convenio de Istambul nesta tarefa de erradicación de toda forma de violencia contra a muller?

 

O Convenio supón un fito tras un ancho proceso de concienciación contra a violencia sobre as mulleres xa na Recomendación del Comité de Ministros del Consello de Europa, sobre a protección das mulleres contra a violencia adoptada el 30 de abril de 2002.

 

O Consello de Europa pretende ser proactivo á hora de implementar mecanismos no só políticos senón tamén xurídicos, para conseguir a igualdade de mulleres e homes, marcándose un fito que marca unha senda que no ten camiño de retorno, nunha chamada de alarma ante situacións extremas de desigualdade plasmadas en accións que deben si ou si no só rexeitarse polos países europeos do ámbito do Consello de Europa senón ademais previr e sancionar toda forma de violencia contra as mulleres e a violencia doméstica.

 

Es por iso que cando se aproba polo Comité de Ministros del Consello de Europa o 7 de abril de 2011 en Istambul este Tratado Internacional marca un camiño que xa no se vai a  abandonar e que guiará a os países nas súas futuras lexislacións.

 

Porque no só é a chamada “violencia doméstica” (producida nol marco das súas relacións familiares) contra a muller a que se castiga, senón é moito máis ambiciosa a pretensión do Convenio de Istambul: é protexer contra toda forma de violencia despregada contra ela polo feito de ser muller. De ser nena. De ter nacido integrada nun rol que se impuxo de maneira constante na historia introducindo ab initio un “hándicap” que só un dos dous sexos ten que superar.

 

A violencia contra a muller recoñécese no Convenio como unha violación dos dereitos humanos e como unha forma de discriminación, considerando responsables aos Estados se no responden de maneira adecuada. Xa non podemos ser espectadores os Estados ante semellante violencia. Faise cómplices aos Estados que no dan un paso adiante para erradicar esta violencia.

 

Pero fixémonos no artigo 3 do Convenio por ver que ambicioso é o ámbito da violencia:

 

  1. A “violencia contra as mulleres” é toda violación dos dereitos humanos e unha forma de discriminación contra as mulleres, e designará todos os actos de violencia baseados no xénero que implican o poden implicar para as mulleres danos o sufrimentos de natureza física, sexual, psicolóxica o económica, incluídas as ameazas de realizar os ditos actos, a coacción o a privación arbitraria de liberdade, na vida pública o privada.

 

Por iso é polo que se introduciron na reforma da Lei Orgánica 1/2015, do 30 de marzo, pola que se modifica a Lei Orgánica 10/1995, do 23 de novembro, do Código penal, introduce unha importante novidade á hora de expandir os efectos propios da violencia sobre a muller máis aló da producida nas súas relacións sentimentais: incorpórase o xénero como motivo de discriminación na agravante 4.ª del artigo 22. A razón para iso é que o xénero como circunstancia motivadora de calquera delito, o “odio” ás mulleres, o mellor dito, a “rol” que a Sociedade imputa ás mulleres, debe ser castigado máis severamente, sendo esta forma de agravación aplicable a todos os delitos.

 

É importante que a  Sociedade comprenda que a discriminación na súa forma máis extrema como é no ámbito penal, sancionarase, e que a “violencia contra as mulleres por razóns de xénero” entenderase segundo este Convenio “toda violencia contra unha muller porque é unha muller ou que afecte as mulleres de maneira desproporcionada” polo que fai que mulleres e nenas se vexan protexidas sometidas a unha especial protección para compensar a desprotección histórica que por razón de xénero converteunas en vítimas involuntarias de comportamentos discriminatorios e por extensión delituosos.

 

Como dicía Ban Ki-moon, a “igualdade para a muller é progreso para todos”.

 

Igualémonos para progresar, e antes que iso, protexámonos. Ata que chegue un día que xa no sexa necesario. Oxalá poida falarse dese día.

 

 

The comments are closed.


GABINETE DE COMUNICACIÓN

Rúa do Hórreo, 65
15700 Santiago de Compostela
A Coruña
Teléfono [+34] 981 56 97 40
FAX [+34] 981 57 23 35

comunicacion@valedordopobo.gal