A perspectiva de xénero: un mandato legal que empeza polos xuristas por  Mª Lourdes Arastey Sahún, Maxistrada Salga Social (IV) do Tribunal Supremo.

29 Novembro, 2019 Dereitos, falamos de feminismo, Muller, Novas, Sexualidade, Violencia de xénero

 

 

 

Non hai maior perigo para a consecución dun obxectivo xusto e socialmente desexable que a banalización do que se quere protexer e consolidar como un valor. Por iso os xuristas preocupados pola efectividade dos principios e dereitos podemos sentir certa vertixe cando se xeneraliza o debate ao redor deles. O que aparece como unha circunstancia positiva, que fai presumir unha preocupación social e, polo tanto, un paso adiante en conseguir o avance, esconde tamén un risco para o mesmo. E é que non por falar continuamente de igualdade para as mulleres a realidade deixa de ser a que é: desigualdade de oportunidades, brecha económica, teito de cristal, discriminación no acceso ao emprego, desequilibrio nas responsabilidades familiares, toma de decisións estereotipadas, etc. Todo iso a pesar da enorme e substancial evolución experimentada no noso ordenamento xurídico. Superamos a igualdade formal e vémonos confrontados coa sima existente entre esa formalidade e a efectividade deses principios que o noso sistema legal quere que sexan unha realidade. Aí están os negacionistas, os que se refuxian na igualdade de dereitos que a lei establece esquecendo a efectividade dos mesmos, ou os que seguen afirmando que o rol esencial da muller é a maternidade e xustifican así a súa ausencia dos núcleos de decisión.

Nunca, ata a aparición con forza das mulleres como candidatas a ocupar áreas de relevo, a palabra “mérito” se usou tanto. Seguramente os temores de que coa paridade se acabe designando só polo sexo, non se vexan cumpridos cando a designada sexa unha muller, porque entón o debate aberto e a degolo é sempre o dos méritos desta. Con todo, precisamente, a incorporación dunha perspectiva atenta a evitar o rumbo – que é ao que a paridade tende- non supón que se elixa á muller polo feito de selo, senón que se deixe de elixir o home por ter menos méritos que aquela.

A mera e solitaria igualdade formal oculta as naturais diferenzas que, de non ser respectadas, redundan en desigualdade. A toma de decisión segue sendo netamente masculina, e non só porque está maioritariamente en mans de homes; senón porque, precisamente por esa titularidade, se exerce desde esa perspectiva, xa que, loxicamente non se pode incorporar o punto de vista feminino. Se no órgano de dirección só un dos sexos aparece maioritariamente representado, aquel actuará sempre coas pautas da maioría e, é máis, nesa organización, o suxeito da minoría acabará por asumir tales pautas de comportamento. Por máis que a quen estea en minoría se lle permita expresar libremente os seus criterios, a forma en que os ha de expresar, para conformar a vontade conxunta, acaba mimetizándose.

Nin sequera nas máis altas institucións dos Estados democráticos as mulleres conseguimos ser tratadas de forma igual. En España o 54% dos xuíces son mulleres, pero só somos o 16% dos membros do Tribunal Supremo. A primeira muller accedeu a ese rango de Maxistrada do Tribunal Supremo no ano 2002. O noso máis alto órgano xurisdicional foi creado pola Constitución de Cádiz de 1812, pero ata o mes de abril de 2018 non foi ditada ningunha sentenza por unha composición de xuíces exclusivamente feminina. Ata ese momento non fora posible que nunha mesma sala xurisdicional se alcanzase o número de cinco maxistradas.

A máis dun (e dunha) xéralle  unha estraña sensación que a xustiza poida ser impartida só por mulleres. Quizais pensan moitos (e moitas) que a xustiza, como todo o importante no ámbito da toma de decisións, debe seguir estando en mans de homes. Curiosamente, é frecuente que se esgrima o argumento da paridade para eludir que algún día un tribunal de xustiza sexa netamente feminino, a pesar de considerar natural que historicamente fose masculino. Na xustiza, na dirección dos grandes despachos de avogados, na administración, nas empresas… o teito de cristal é a miúdo un teito de cemento. Non é lícito preguntarse por que se dan eses desequilibrios?.

Con todo, un mundo no que a metade da poboación é vista como allea á posibilidade de calquera forma de poder e cuxo acceso ao mesmo se ve só como unha anécdota, non é, desde logo, un mundo igualitario. Non vou cansalos lembrándolles a evidencia: a situación das mulleres en todo o planeta en termos de vítimas  da pobreza e da violencia. Non hai perdón para iso. Pero tampouco hai verdadeira solución se, aínda que se conseguise a utopía de eliminar esas secuelas, as decisións as segue adoptando só a parte masculina da humanidade. Algo patolóxico sucede nunha sociedade cando a metade goberna sempre e a outra metade é sempre gobernada. O máximo que conseguiremos é que a primeira sexa tan bienintencionada que trate á segunda de forma protectora e tuitiva… e, así, a diminúa e aparte aínda máis de calquera participación na toma de decisións.

Imponse por iso abordar o Dereito/os dereitos cunha perspectiva como a que implanta o art. 4 da LO de Igualdade efectiva de mulleres e homes (LOIEMH), non só en relación cos casos que se nos expoñen como xuristas, senón desde o momento mesmo en que se suscita a elección, selección, promoción ou contratación das mulleres. A xeneralización de “como” somos as mulleres e as presuncións sobre o que é máis “apropiado” para nós nunca poden admitirse para xustificar a negación de oportunidades para as mulleres.

A escusa de “as diferentes capacidades” creou, non só aquel teito para a superación, senón tamén un chan pegañento, do que é imposible desengancharse para subir os banzos da escaleira da vida.

 

 

The comments are closed.


GABINETE DE COMUNICACIÓN

Rúa do Hórreo, 65
15700 Santiago de Compostela
A Coruña
Teléfono [+34] 981 56 97 40
FAX [+34] 981 57 23 35

comunicacion@valedordopobo.gal